Đa thai ngày càng phổ biến nhờ y học hiện đại. Phụ nữ sinh con muộn hơn các thế hệ trước, và những tiến bộ trong công nghệ hỗ trợ sinh sản giúp nhiều phụ nữ mang đa thai hơn. Trẻ sinh đôi chiếm 90% trong tổng số ca đa thai.
Có nhiều loại sinh đôi, gồm sinh đôi cùng trứng, khác trứng và sinh đôi sesquizygotic cực kỳ hiếm gặp. Những điểm khác biệt của chúng được giải thích dưới đây.
Sinh đôi điển hình và không điển hình
Thai đôi thường được chia thành hai nhóm: sinh đôi khác trứng (dizygotic) và sinh đôi cùng trứng (monozygotic).
Sinh đôi khác trứng hình thành khi hai tinh trùng khác nhau thụ tinh cho hai trứng khác nhau. Sinh đôi cùng trứng hình thành khi một trứng được một tinh trùng thụ tinh rồi phân chia thành hai phôi. Đa thai bậc cao, như sinh ba và sinh tư, có thể là khác trứng, cùng trứng hoặc kết hợp cả hai. Bác sĩ gọi đây là hiện tượng sinh đôi điển hình.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, hai phôi có thể hình thành trong tử cung thông qua một quá trình khác với các cơ chế được công nhận theo truyền thống.
Khi thực hiện ngày càng nhiều thủ thuật hỗ trợ sinh sản, chẳng hạn như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), các bác sĩ gặp nhiều hình thức thụ thai sinh đôi không điển hình hơn. Đây được gọi là hiện tượng sinh đôi không điển hình.
Thuật ngữ này bao gồm những trường hợp sinh đôi được thụ thai thông qua các quá trình thụ tinh hơi khác với cơ chế thông thường.
Trẻ sinh đôi được thụ thai không điển hình có thể có khác biệt về di truyền. Trong một số trường hợp, những khác biệt này có thể khiến thai nhi không sống sót trong thai kỳ. Vì các trường hợp như vậy cực kỳ hiếm, giới chuyên môn vẫn chưa hiểu đầy đủ về chúng và tiếp tục nghiên cứu hiện tượng này cùng các nguyên nhân có thể xảy ra.
Sinh đôi cùng trứng là gì?
Sinh đôi monozygotic thường được gọi là sinh đôi cùng trứng. Khoảng một phần ba số trẻ sinh đôi là cùng trứng. Chúng hình thành khi một trứng được một tinh trùng thụ tinh rồi phân chia thành hai trong vài tuần đầu sau thụ tinh, tạo ra hai em bé có bộ gen giống hệt nhau. Chúng có chung 100% DNA.
Sinh đôi cùng trứng có thể chung một túi ối, là túi thành mỏng bao quanh em bé trong thai kỳ. Việc chúng có chung túi ối hay không phụ thuộc vào thời điểm trứng phân chia. Những trẻ này luôn cùng giới tính: hoặc hai bé gái hoặc hai bé trai.
Nghiên cứu cho thấy khoảng 1 trong 4 cặp sinh đôi cùng trứng là sinh đôi hình ảnh gương, nghĩa là bên phải của một trẻ tương ứng với bên trái của trẻ còn lại.
Các chuyên gia vẫn chưa biết chính xác một trứng đã thụ tinh phân chia thành hai như thế nào hoặc vì sao.
Sinh đôi khác trứng là gì?
Sinh đôi dizygotic, hay sinh đôi khác trứng, là loại phổ biến nhất và chiếm hai phần ba số trẻ sinh đôi.
Chúng hình thành khi hai trứng được hai tinh trùng khác nhau thụ tinh trong cùng một thai kỳ. Sinh đôi khác trứng thường không chung nhau thai vì phát triển từ những trứng và tinh trùng riêng biệt. Chúng cũng thường phát triển trong các túi ối và cấu trúc hỗ trợ riêng biệt. Chúng có chung khoảng một nửa DNA.
Khác với sinh đôi cùng trứng, chúng có thể không hoàn toàn giống nhau về ngoại hình và không nhất thiết cùng giới tính, nên có thể là một bé gái và một bé trai.
Về mặt di truyền, sinh đôi khác trứng giống như những anh chị em ruột khác vì có chung khoảng một nửa số gen. Chúng có thể trông giống nhau, nhưng về di truyền không khác gì anh chị em ruột sinh vào những thời điểm khác nhau.
Có những loại sinh đôi nào khác không?
Sinh đôi sesquizygotic. Dù cực kỳ hiếm gặp, loại thứ ba này được gọi là sinh đôi sesquizygotic, hay sinh đôi “bán cùng trứng”. Các chuyên gia cho rằng hiện tượng này có thể xảy ra khi một trứng được hai tinh trùng thụ tinh. Hai em bé có thể chung nhau thai và có chung từ một nửa đến toàn bộ DNA.
Ngay cả khi sinh đôi sesquizygotic hình thành trong cùng một túi ối, chúng cũng không nhất thiết cùng giới tính. Khi trứng đã thụ tinh phân chia, hai trẻ có thể là một bé trai và một bé gái, điều không thể xảy ra ở sinh đôi cùng trứng.
Sinh đôi sesquizygotic cực kỳ hiếm gặp. Việc một trứng được hai tinh trùng khác nhau thụ tinh tạo ra ba bộ nhiễm sắc thể—những cấu trúc dạng sợi chứa DNA—và các nghiên cứu cho thấy những phôi này thường không sống sót.
Chỉ có một vài trường hợp sinh đôi sesquizygotic được xác định, và các chuyên gia cho biết cần nghiên cứu thêm.
Sinh đôi bậc bốn. Hiện tượng hiếm gặp và ít được nghiên cứu này xảy ra khi một cặp sinh đôi cùng trứng có con với một cặp sinh đôi cùng trứng khác trong một khoảng thời gian ngắn, thường dưới chín tháng.
Hai đứa trẻ không có chung cha mẹ hay DNA giống hệt nhau. Chúng là anh chị em họ, nhưng về mặt di truyền lại giống anh chị em ruột cùng cha mẹ hơn và có thể trông rất giống nhau. Hiện tượng này đặt ra những câu hỏi thú vị về di truyền ở trẻ sinh đôi và sự tương đồng trong gia đình.
Yếu tố di truyền và môi trường trong hiện tượng sinh đôi
Cả yếu tố di truyền và môi trường đều quan trọng. Một số gia đình có khuynh hướng sinh đôi mang tính di truyền, đặc biệt là sinh đôi khác trứng. Phụ nữ có tiền sử gia đình sinh đôi có thể có khả năng sinh đôi cao hơn. Tuy nhiên, sinh đôi cùng trứng dường như xảy ra ngẫu nhiên và không liên quan đến tiền sử gia đình.
Các yếu tố môi trường như tuổi của mẹ, việc sử dụng công nghệ hỗ trợ sinh sản và sức khỏe tổng thể của mẹ cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh đôi. Khi phụ nữ lớn tuổi, họ có thể dễ phóng thích nhiều trứng trong một chu kỳ kinh nguyệt hơn, từ đó có thể dẫn đến sinh đôi khác trứng.
Tóm tắt
Sinh đôi là một quá trình phức tạp và đáng chú ý, liên quan đến di truyền, sự ngẫu nhiên và đôi khi là y học hiện đại. Sinh đôi cùng trứng, khác trứng và sesquizygotic hiếm gặp đều có những đặc điểm và cơ chế hình thành riêng. Khi khoa học và công nghệ tiến bộ, hiểu biết của chúng ta về những hiện tượng này cũng không ngừng sâu sắc hơn.
Thông tin chuyên sâu | Các loại cặp song sinh: Những điều cần biết
Các loại sinh đôi: Những điều bạn cần biết
Đa thai ngày càng phổ biến nhờ y học hiện đại. Phụ nữ sinh con muộn hơn các thế hệ trước, và những tiến bộ trong công nghệ hỗ trợ sinh sản giúp nhiều phụ nữ mang đa thai hơn. Trẻ sinh đôi chiếm 90% trong tổng số ca đa thai.
Có nhiều loại sinh đôi, gồm sinh đôi cùng trứng, khác trứng và sinh đôi sesquizygotic cực kỳ hiếm gặp. Những điểm khác biệt của chúng được giải thích dưới đây.
Sinh đôi điển hình và không điển hình
Thai đôi thường được chia thành hai nhóm: sinh đôi khác trứng (dizygotic) và sinh đôi cùng trứng (monozygotic).
Sinh đôi khác trứng hình thành khi hai tinh trùng khác nhau thụ tinh cho hai trứng khác nhau. Sinh đôi cùng trứng hình thành khi một trứng được một tinh trùng thụ tinh rồi phân chia thành hai phôi. Đa thai bậc cao, như sinh ba và sinh tư, có thể là khác trứng, cùng trứng hoặc kết hợp cả hai. Bác sĩ gọi đây là hiện tượng sinh đôi điển hình.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, hai phôi có thể hình thành trong tử cung thông qua một quá trình khác với các cơ chế được công nhận theo truyền thống.
Khi thực hiện ngày càng nhiều thủ thuật hỗ trợ sinh sản, chẳng hạn như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), các bác sĩ gặp nhiều hình thức thụ thai sinh đôi không điển hình hơn. Đây được gọi là hiện tượng sinh đôi không điển hình.
Thuật ngữ này bao gồm những trường hợp sinh đôi được thụ thai thông qua các quá trình thụ tinh hơi khác với cơ chế thông thường.
Trẻ sinh đôi được thụ thai không điển hình có thể có khác biệt về di truyền. Trong một số trường hợp, những khác biệt này có thể khiến thai nhi không sống sót trong thai kỳ. Vì các trường hợp như vậy cực kỳ hiếm, giới chuyên môn vẫn chưa hiểu đầy đủ về chúng và tiếp tục nghiên cứu hiện tượng này cùng các nguyên nhân có thể xảy ra.
Sinh đôi cùng trứng là gì?
Sinh đôi monozygotic thường được gọi là sinh đôi cùng trứng. Khoảng một phần ba số trẻ sinh đôi là cùng trứng. Chúng hình thành khi một trứng được một tinh trùng thụ tinh rồi phân chia thành hai trong vài tuần đầu sau thụ tinh, tạo ra hai em bé có bộ gen giống hệt nhau. Chúng có chung 100% DNA.
Sinh đôi cùng trứng có thể chung một túi ối, là túi thành mỏng bao quanh em bé trong thai kỳ. Việc chúng có chung túi ối hay không phụ thuộc vào thời điểm trứng phân chia. Những trẻ này luôn cùng giới tính: hoặc hai bé gái hoặc hai bé trai.
Nghiên cứu cho thấy khoảng 1 trong 4 cặp sinh đôi cùng trứng là sinh đôi hình ảnh gương, nghĩa là bên phải của một trẻ tương ứng với bên trái của trẻ còn lại.
Các chuyên gia vẫn chưa biết chính xác một trứng đã thụ tinh phân chia thành hai như thế nào hoặc vì sao.
Sinh đôi khác trứng là gì?
Sinh đôi dizygotic, hay sinh đôi khác trứng, là loại phổ biến nhất và chiếm hai phần ba số trẻ sinh đôi.
Chúng hình thành khi hai trứng được hai tinh trùng khác nhau thụ tinh trong cùng một thai kỳ. Sinh đôi khác trứng thường không chung nhau thai vì phát triển từ những trứng và tinh trùng riêng biệt. Chúng cũng thường phát triển trong các túi ối và cấu trúc hỗ trợ riêng biệt. Chúng có chung khoảng một nửa DNA.
Khác với sinh đôi cùng trứng, chúng có thể không hoàn toàn giống nhau về ngoại hình và không nhất thiết cùng giới tính, nên có thể là một bé gái và một bé trai.
Về mặt di truyền, sinh đôi khác trứng giống như những anh chị em ruột khác vì có chung khoảng một nửa số gen. Chúng có thể trông giống nhau, nhưng về di truyền không khác gì anh chị em ruột sinh vào những thời điểm khác nhau.
Có những loại sinh đôi nào khác không?
Sinh đôi sesquizygotic. Dù cực kỳ hiếm gặp, loại thứ ba này được gọi là sinh đôi sesquizygotic, hay sinh đôi “bán cùng trứng”. Các chuyên gia cho rằng hiện tượng này có thể xảy ra khi một trứng được hai tinh trùng thụ tinh. Hai em bé có thể chung nhau thai và có chung từ một nửa đến toàn bộ DNA.
Ngay cả khi sinh đôi sesquizygotic hình thành trong cùng một túi ối, chúng cũng không nhất thiết cùng giới tính. Khi trứng đã thụ tinh phân chia, hai trẻ có thể là một bé trai và một bé gái, điều không thể xảy ra ở sinh đôi cùng trứng.
Sinh đôi sesquizygotic cực kỳ hiếm gặp. Việc một trứng được hai tinh trùng khác nhau thụ tinh tạo ra ba bộ nhiễm sắc thể—những cấu trúc dạng sợi chứa DNA—và các nghiên cứu cho thấy những phôi này thường không sống sót.
Chỉ có một vài trường hợp sinh đôi sesquizygotic được xác định, và các chuyên gia cho biết cần nghiên cứu thêm.
Sinh đôi bậc bốn. Hiện tượng hiếm gặp và ít được nghiên cứu này xảy ra khi một cặp sinh đôi cùng trứng có con với một cặp sinh đôi cùng trứng khác trong một khoảng thời gian ngắn, thường dưới chín tháng.
Hai đứa trẻ không có chung cha mẹ hay DNA giống hệt nhau. Chúng là anh chị em họ, nhưng về mặt di truyền lại giống anh chị em ruột cùng cha mẹ hơn và có thể trông rất giống nhau. Hiện tượng này đặt ra những câu hỏi thú vị về di truyền ở trẻ sinh đôi và sự tương đồng trong gia đình.
Yếu tố di truyền và môi trường trong hiện tượng sinh đôi
Cả yếu tố di truyền và môi trường đều quan trọng. Một số gia đình có khuynh hướng sinh đôi mang tính di truyền, đặc biệt là sinh đôi khác trứng. Phụ nữ có tiền sử gia đình sinh đôi có thể có khả năng sinh đôi cao hơn. Tuy nhiên, sinh đôi cùng trứng dường như xảy ra ngẫu nhiên và không liên quan đến tiền sử gia đình.
Các yếu tố môi trường như tuổi của mẹ, việc sử dụng công nghệ hỗ trợ sinh sản và sức khỏe tổng thể của mẹ cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh đôi. Khi phụ nữ lớn tuổi, họ có thể dễ phóng thích nhiều trứng trong một chu kỳ kinh nguyệt hơn, từ đó có thể dẫn đến sinh đôi khác trứng.
Tóm tắt
Sinh đôi là một quá trình phức tạp và đáng chú ý, liên quan đến di truyền, sự ngẫu nhiên và đôi khi là y học hiện đại. Sinh đôi cùng trứng, khác trứng và sesquizygotic hiếm gặp đều có những đặc điểm và cơ chế hình thành riêng. Khi khoa học và công nghệ tiến bộ, hiểu biết của chúng ta về những hiện tượng này cũng không ngừng sâu sắc hơn.