ความรู้ | กลุ่มอาการรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป: ภาวะแทรกซ้อนจาก IVF ที่ผู้หญิงควรรู้

ความรู้ | ทำความเข้าใจกลุ่มอาการรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป: ภาวะแทรกซ้อนที่ผู้หญิงซึ่งทำ IVF ควรเฝ้าระวัง

กลุ่มอาการรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป (OHSS) เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยและอาจรุนแรงจากการรักษาด้วยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ โดยเฉพาะในผู้หญิงที่ได้รับยาฉีดกระตุ้นรังไข่เพื่อทำเด็กหลอดแก้ว (IVF) บทความทางการแพทย์ล่าสุดจาก WebMD ซึ่งทบทวนโดยสูตินรีแพทย์ Traci C. Johnson ระบุว่า ภาวะนี้เกิดจากระดับฮอร์โมนฮิวแมนคอริโอนิกโกนาโดโทรปิน (HCG) ที่สูงผิดปกติ หากไม่รักษาทันท่วงทีอาจส่งผลรุนแรงหรือถึงแก่ชีวิต

สาเหตุของ OHSS: HCG เป็นตัวกระตุ้นหลัก

กลไกสำคัญของ OHSS คือรังไข่ตอบสนองต่อฮอร์โมนมากเกินไป โดยเฉพาะ **ฮิวแมนคอริโอนิกโกนาโดโทรปิน (HCG)** HCG หลั่งจากเซลล์รกในระยะแรกหลังตัวอ่อนฝังตัว และโดยปกติตรวจพบในเลือดได้เมื่อเข้าสู่สัปดาห์แรกของการตั้งครรภ์ แต่ในการรักษาเพื่อกระตุ้นรังไข่จะฉีด HCG เพื่อช่วยให้ถุงไข่เจริญเต็มที่และเกิดการตกไข่ในขนาดที่สูงกว่าระดับตามธรรมชาติมาก

ในผู้หญิงบางคน HCG ทำให้รังไข่ตอบสนองผิดปกติ เช่น บวม มีของเหลวสะสมและรั่วออก จนนำไปสู่อาการทางคลินิกหลายอย่าง ยารับประทานแทบไม่ทำให้เกิด OHSS โดยยาฉีดเป็นตัวกระตุ้นหลัก

ระดับความรุนแรงของอาการ: ตั้งแต่ท้องอืดถึงหายใจลำบาก การสังเกตอาการตั้งแต่เนิ่น ๆ เป็นสิ่งสำคัญ

อาการของ OHSS แตกต่างกันตามความรุนแรง อาการที่พบบ่อยในระดับไม่รุนแรง ได้แก่

น้ำหนักเพิ่ม

ท้องอืด

ปวดหรือไม่สบายท้องน้อย

คลื่นไส้ อาเจียน และท้องเสีย

กดเจ็บบริเวณรังไข่

หาก OHSS รุนแรงขึ้น อาจมีอาการต่อไปนี้

น้ำหนักเพิ่มรวดเร็ว มากกว่า 1 กิโลกรัมต่อวัน

หายใจลำบาก

ปัสสาวะลดลงอย่างมาก

ความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดเพิ่มขึ้น

ผู้เขียนแนะนำให้พบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการรุนแรงเหล่านี้ การรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยลดภาวะแทรกซ้อนได้มาก

การวินิจฉัย: อัลตราซาวด์และการตรวจเลือดเป็นหัวใจสำคัญ

หากผู้หญิงที่กำลังรับการรักษาภาวะมีบุตรยากมีอาการที่อาจเป็น OHSS แพทย์มักจัดให้มีการตรวจต่อไปนี้

การตรวจร่างกาย: ตรวจเส้นรอบวงท้องที่เพิ่มขึ้น การเปลี่ยนแปลงของน้ำหนัก และการกดเจ็บบริเวณรังไข่ การชั่งน้ำหนักด้วยตนเองทุกวันอาจช่วยพบความผิดปกติได้เร็ว

การตรวจภาพวินิจฉัย (อัลตราซาวด์/เอกซเรย์): ประเมินว่ารังไข่โตมากหรือมีของเหลวรั่วเข้าสู่ช่องท้องหรือช่องอกหรือไม่ เพื่อช่วยระบุความรุนแรงของโรค

การตรวจเลือด: ประเมินระดับฮอร์โมน การทำงานของไต และความไม่สมดุลของเกลือแร่ การตรวจเป็นประจำช่วยคัดกรองปัญหาที่อาจเกิดขึ้นตั้งแต่เนิ่น ๆ ระหว่างการรักษา เช่น IVF

การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรง

โดยทั่วไปการรักษา OHSS แบ่งเป็นสองกลุ่มตามความรุนแรง

OHSS ระดับไม่รุนแรง: บรรเทาอาการและติดตาม

ดื่มน้ำมาก ๆ โดยแนะนำวันละ 1.5–2 ลิตร

หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ใช้แรงมากและพักผ่อนตามความเหมาะสม

ใช้ยาแก้ปวดที่จำหน่ายได้โดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ตามคำแนะนำของแพทย์

ชั่งน้ำหนักทุกวันเพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลง

หลีกเลี่ยงคาเฟอีนและแอลกอฮอล์

โดยทั่วไปอาการจะหายได้เองภายในสองสัปดาห์ โดยไม่ต้องนอนโรงพยาบาลหรือรับหัตถการที่รุกล้ำร่างกาย

OHSS ระดับรุนแรง: อาจต้องนอนโรงพยาบาล

ให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ (IV)

ใช้ยาบรรเทาอาการ

ใช้ยากดการทำงานของรังไข่

ระบายของเหลวด้วยเข็มหากมีของเหลวสะสมในช่องท้องมาก

การรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ มีความสำคัญและช่วยลดภาวะแทรกซ้อนได้อย่างมาก

การป้องกัน: แผนรักษาภาวะเจริญพันธุ์เฉพาะบุคคลเป็นหัวใจสำคัญ

OHSS ป้องกันได้ โดยเฉพาะด้วยแนวทางต่อไปนี้

ปรับ HCG ให้เป็นขนาดต่ำสุดที่ยังได้ผล

เพิ่มยากดการตอบสนองของรังไข่ เช่น ยาต้าน GnRH

หยุดยาฉีดชั่วคราวเพื่อให้ระดับฮอร์โมนลดลงเอง

ใช้ยาทางเลือกแทน HCG เช่น Lupron เพื่อกระตุ้นการตกไข่

แช่แข็งไข่หรือตัวอ่อนและเลื่อนการย้ายตัวอ่อน เพื่อให้รังไข่มีเวลาฟื้นตัว

แพทย์มักปรับแผนรักษาให้เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละรายเพื่อป้องกัน OHSS ตั้งแต่ต้นเหตุ

คำเตือนด้านความเสี่ยง: OHSS อาจทำให้เสียชีวิตและต้องได้รับการดูแลอย่างจริงจัง

ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงของ OHSS ได้แก่

แรงดันในช่องท้องสูงจนกดอวัยวะภายใน

ของเหลวรั่วออกมากจนขาดน้ำและเกลือแร่ไม่สมดุล

ลิ่มเลือดที่ขาหรือปอด ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

ผู้เขียนจึงเน้นว่า การตระหนักรู้อาการร่วมกับการรักษาทางการแพทย์ช่วยเพิ่มความปลอดภัย ควรพบแพทย์ทันทีระหว่างกระตุ้นรังไข่หากมีอาการต่อไปนี้

หายใจถี่หรือหายใจลำบาก

ปวดท้องรุนแรง

รับประทานอาหารไม่ได้หรืออาเจียนต่อเนื่อง

น้ำหนักเพิ่มมากกว่า 2 ปอนด์ต่อวัน หรือประมาณ 1 กิโลกรัม

เวียนศีรษะหรือปัสสาวะลดลงอย่างมาก

แหล่งที่มา:

รวบรวมจากอินเทอร์เน็ต