Haberler | Doğurganlıkta Azalma Yalnızca Yumurtalarla İlgili Değil: Yumurtalık Ortamı İlk Kez Haritalandı
Yaşa bağlı doğurganlık azalması uzun süredir esas olarak yumurta sayısının ve kalitesinin düşmesine bağlanıyordu. Yeni bir çalışma, yumurtaların kaderinin yumurtalığın daha geniş ve uzun süredir göz ardı edilen hücresel ekosistemine de bağlı olabileceğini düşündürüyor.
University of California, San Francisco’dan (UCSF) Eliza Gaylord ve meslektaşları, bütün insan ve fare yumurtalıklarını kesit almadan görüntülemek ve sağlam doku içindeki yumurta dağılımını doğrudan görmek için yeni bir 3D görüntüleme tekniği kullandı.
Yumurtalar eşit dağılmıyor, belirli ceplerde kümeleniyordu; bu da yerel yumurtalık ortamlarının yumurtaların nasıl yaşlandığını ve ne zaman olgunlaştığını etkileyebileceğini düşündürüyor.
Ekip bunu, fare ve insan yumurtalıklarından alınan 100,000’den fazla hücre üzerinde tek hücreli transkriptomik analizle birleştirdi. Fare örnekleri 2 ile 12 ay arasında değişiyordu; insan örnekleri 23, 30, 37 ve 58 yaşlarındaki dört kadından alındı. On bir ana hücre tipi belirlendi.
En dikkat çekici bulgu, araştırmacıların yumurtalıkta glial hücreler ve sempatik sinirler saptamasıydı. Glial hücreler genellikle beyinde bulunur; nöronları besler, atıkları temizler ve onarıma yardımcı olur. Sempatik sinirler ise savaş ya da kaç tepkisini düzenler. Farelerde sempatik sinirlerin uzaklaştırılması olgun yumurta sayısını önemli ölçüde azalttı; bu da bu sinirlerin yumurtaların büyümeye ne zaman başlayacağını kontrol etmeye yardımcı olduğunu düşündürüyor.
Yapısal destek sağlayan yumurtalık fibroblastları yaşla birlikte azaldı. Bu kayıp, artmış inflamasyon ve fibrozisle ilişkili görünüyordu ve özellikle 58 yaşındaki örnekte belirgindi.
UCSF’den Diana Laird, yumurtalık yaşlanmasının yalnızca bir yumurta sorunu olmadığını, hücresel ekosistem genelinde giderek gelişen bir dengesizlik olduğunu söyledi. Fare ve insan yumurtalıkları yaşlanma sürecinde güçlü hücresel benzerlikler gösterdi.
“Bu benzerlik, insan yumurtalık yaşlanmasını modellemek için laboratuvar farelerinin kullanılmasını destekliyor,” dedi Laird. “Bu yol haritasıyla yumurtalık yaşlanmasının hızını belirleyen etkenleri anlamaya ve bunu yavaşlatacak, hatta tersine çevirecek yöntemler geliştirmeye başlayabiliriz.”
Gelecekteki yaklaşımlardan biri, yumurta tükenmesini yavaşlatmak, doğurganlık dönemini uzatmak ve menopozu geciktirmek için sempatik sinir aktivitesini düzenlemek olabilir. Teorik olarak bu, doğurganlığı koruyabilir ve kardiyovasküler hastalık gibi menopoz sonrası riskleri azaltabilir.
Laird, gecikmiş menopozun bazı üreme kanseri risklerini artırabileceğini, ancak menopoz sonrası kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölüm oranının yaklaşık 20 kat daha yüksek olduğunu belirtti.
Klinik kullanım hâlâ uzak bir ihtimal. University of Edinburgh’dan Evelyn Telfer, insan verilerinin yalnızca sınırlı bir yaş aralığındaki dört kadından geldiğini ve henüz folikül kullanımını değiştiren veya yumurta kaybını geciktiren tedavileri desteklemediğini vurguladı.
Bununla birlikte çalışma, yumurtalığın hücresel ve nöral ağlarının ilk sistematik haritasını sunarak kadınlarda üreme yaşlanmasına yeni bir bakış ve doğurganlığın korunması ile menopoz sonrası sağlık araştırmaları için yeni yönler sağlıyor.
Haberler | Doğurganlıkta Azalma Yalnızca Yumurtalarla İlgili Değil: Yumurtalık Ortamı İlk Kez Haritalandı
Haberler | Doğurganlıkta Azalma Yalnızca Yumurtalarla İlgili Değil: Yumurtalık Ortamı İlk Kez Haritalandı
Yaşa bağlı doğurganlık azalması uzun süredir esas olarak yumurta sayısının ve kalitesinin düşmesine bağlanıyordu. Yeni bir çalışma, yumurtaların kaderinin yumurtalığın daha geniş ve uzun süredir göz ardı edilen hücresel ekosistemine de bağlı olabileceğini düşündürüyor.
University of California, San Francisco’dan (UCSF) Eliza Gaylord ve meslektaşları, bütün insan ve fare yumurtalıklarını kesit almadan görüntülemek ve sağlam doku içindeki yumurta dağılımını doğrudan görmek için yeni bir 3D görüntüleme tekniği kullandı.
Yumurtalar eşit dağılmıyor, belirli ceplerde kümeleniyordu; bu da yerel yumurtalık ortamlarının yumurtaların nasıl yaşlandığını ve ne zaman olgunlaştığını etkileyebileceğini düşündürüyor.
Ekip bunu, fare ve insan yumurtalıklarından alınan 100,000’den fazla hücre üzerinde tek hücreli transkriptomik analizle birleştirdi. Fare örnekleri 2 ile 12 ay arasında değişiyordu; insan örnekleri 23, 30, 37 ve 58 yaşlarındaki dört kadından alındı. On bir ana hücre tipi belirlendi.
En dikkat çekici bulgu, araştırmacıların yumurtalıkta glial hücreler ve sempatik sinirler saptamasıydı. Glial hücreler genellikle beyinde bulunur; nöronları besler, atıkları temizler ve onarıma yardımcı olur. Sempatik sinirler ise savaş ya da kaç tepkisini düzenler. Farelerde sempatik sinirlerin uzaklaştırılması olgun yumurta sayısını önemli ölçüde azalttı; bu da bu sinirlerin yumurtaların büyümeye ne zaman başlayacağını kontrol etmeye yardımcı olduğunu düşündürüyor.
Yapısal destek sağlayan yumurtalık fibroblastları yaşla birlikte azaldı. Bu kayıp, artmış inflamasyon ve fibrozisle ilişkili görünüyordu ve özellikle 58 yaşındaki örnekte belirgindi.
UCSF’den Diana Laird, yumurtalık yaşlanmasının yalnızca bir yumurta sorunu olmadığını, hücresel ekosistem genelinde giderek gelişen bir dengesizlik olduğunu söyledi. Fare ve insan yumurtalıkları yaşlanma sürecinde güçlü hücresel benzerlikler gösterdi.
“Bu benzerlik, insan yumurtalık yaşlanmasını modellemek için laboratuvar farelerinin kullanılmasını destekliyor,” dedi Laird. “Bu yol haritasıyla yumurtalık yaşlanmasının hızını belirleyen etkenleri anlamaya ve bunu yavaşlatacak, hatta tersine çevirecek yöntemler geliştirmeye başlayabiliriz.”
Gelecekteki yaklaşımlardan biri, yumurta tükenmesini yavaşlatmak, doğurganlık dönemini uzatmak ve menopozu geciktirmek için sempatik sinir aktivitesini düzenlemek olabilir. Teorik olarak bu, doğurganlığı koruyabilir ve kardiyovasküler hastalık gibi menopoz sonrası riskleri azaltabilir.
Laird, gecikmiş menopozun bazı üreme kanseri risklerini artırabileceğini, ancak menopoz sonrası kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölüm oranının yaklaşık 20 kat daha yüksek olduğunu belirtti.
Klinik kullanım hâlâ uzak bir ihtimal. University of Edinburgh’dan Evelyn Telfer, insan verilerinin yalnızca sınırlı bir yaş aralığındaki dört kadından geldiğini ve henüz folikül kullanımını değiştiren veya yumurta kaybını geciktiren tedavileri desteklemediğini vurguladı.
Bununla birlikte çalışma, yumurtalığın hücresel ve nöral ağlarının ilk sistematik haritasını sunarak kadınlarda üreme yaşlanmasına yeni bir bakış ve doğurganlığın korunması ile menopoz sonrası sağlık araştırmaları için yeni yönler sağlıyor.
Haber kaynağı:
Çevrim içi derlenmiştir