Rehber | Bağırsak Endometriozisi: Kadın Doğurganlığını Etkileyen Gizli Bir Durum
Endometriozis, rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyüdüğü kronik ve ağrılı bir durumdur. Bağırsağı etkilediğinde lezyonlar genellikle yüzeysel (bağırsak yüzeyinde) veya derin (bağırsak duvarına nüfuz eden) olarak sınıflandırılır. Bu durum hem sağlığı hem de doğurganlığı etkileyebilir.
Bağırsak endometriozisinin nedenleri
Doktorlar genellikle bağırsak duvarında küçük doku lezyonları tespit eder. Bunlar yavaş büyüyebilir ve genişleyip küçülebilir. Nedeni hâlâ araştırılmaktadır, ancak araştırmalar şu faktörlerle ilişkili olduğunu göstermektedir:
Genler ve kök hücreler: Genetik faktörler bağırsak endometriozisinde önemli bir rol oynayabilir.
İnflamasyon: Kronik inflamasyon durumu kötüleştirebilir.
Östrojen düzeyleri: Östrojen, bağırsak endometriozisinin oluşumunda ve ilerlemesinde önemli bir rol oynar.
Bağırsak endometriozisinin belirtileri
Belirtiler bağırsak duvarındaki lezyonların konumuna, boyutuna ve derinliğine göre değişir. Herkeste belirti görülmez, ancak yaygın belirtiler şunlardır:
Dışkılama güçlüğü veya ishal: Özellikle adet döneminde kabızlık veya ishalin kötüleşmesi.
Dışkılama sırasında ağrı: Dışkılama şiddetli ağrıya neden olabilir.
Adet döneminde rahatsızlık: Belirtiler adet öncesinde ve sırasında kötüleşebilir.
Cinsel ilişki sırasında ağrı: Birçok hasta cinsel ilişki sırasında rahatsızlık yaşar.
Kısırlık: Bağırsak endometriozisi doğurganlığı etkilediğinde sık görülen bir komplikasyondur.
Belirtiler **irritabl bağırsak sendromuna (IBS)** benzeyebilir, ancak bunlar farklı durumlardır. IBS'nin aksine, bağırsak endometriozisi belirtileri genellikle adet döneminde kötüleşir.
Bağırsak endometriozisinin tanısı
Endometriozis genellikle üreme çağında ortaya çıkar ve kadınların yaklaşık 10%-12% kadarını etkiler. Genellikle 30 yaş civarında tanı konur.
Doktor öncelikle belirtileri ve tıbbi geçmişi değerlendirir ve pelvik muayene yapar. Daha sonra lezyonların konumunu ve boyutunu belirlemek için aşağıdakiler de dâhil olmak üzere görüntüleme yapılması önerilebilir:
Transvajinal veya transrektal ultrason: Bir prob, organ görüntüleri oluşturmak için ses dalgaları gönderir. Endometriozisi doğrudan teşhis edemez, ancak hastalığın neden olduğu büyük lezyonları tespit edebilir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Manyetik alanlar ve radyo dalgaları, organların ve dokuların ayrıntılı görüntülerini oluşturur.
Laparoskopi: Cerrah karında küçük kesiler açar ve pelvik organları görüntülemek için laparoskop kullanır. Bu işlem genellikle lezyonları çıkarmak için kullanılır.
Baryumlu lavman: Bağırsak değişikliklerini veya kusurlarını belirlemek için sıvı baryum karışımı uygulandıktan sonra kalın bağırsağın röntgen görüntüleri alınır.
Bağırsak endometriozisinin tedavisi
Tedavi belirtilere ve tıbbi geçmişe göre kişiselleştirilir; yaş ve doğurganlık hedefleri de dikkate alınır. Yaygın seçenekler şunlardır:
Cerrahi: Amaç, organları ve genel sağlığı korurken hastalıklı dokunun mümkün olduğunca büyük bölümünü çıkarmaktır. İşlemler şunları içerir:
Etkilenen bağırsak segmentinin çıkarılması ve sağlıklı bölümlerin yeniden birleştirilmesi.
Etkilenen kısmın çıkarılması ve kalan açıklığın kapatılması.
Bağırsağın bir bölümünü çıkarmadan etkilenen alanın "tıraşlanması".
Hormon tedavisi: Hormon ilaçları östrojen düzeylerini kontrol eder; belirtileri hafifletebilir ve nüks riskini azaltabilir. Genellikle ağrı kesici ilaçlarla birlikte kullanılır.
Psikoterapi: Uzun süreli bir durum olan bağırsak endometriozisi, fiziksel sağlığın yanı sıra ruh sağlığını da etkileyebilir. Birçok kadın ilişkiler ve cinsellikle ilgili anksiyete ve depresyon yaşar; bu durum fiziksel ağrıyı artırabilir. Doktor destek amacıyla psikoterapi önerebilir.
Bazı kadınlarda östrojen düzeylerinin azalmasıyla menopoz veya gebelik sırasında belirtiler hafifleyebilir.
Bağırsak endometriozisinin seyri
Endometriozisin şu anda kesin bir tedavisi yoktur, ancak cerrahi ve hormon tedavisi belirtileri kontrol altına alabilir. Özellikle derin lezyonlarda, ilaç veya tedavi bırakıldığında belirtiler tekrarlayabilir.
Menopoza veya planlanan gebeliğe kadar uzun süreli tedavi sıklıkla gerekir. Endometriozis ameliyat sonrasında tekrarlayabileceği ve kısırlığa neden olabileceği için doktorlar gebelik planlarını cerrahiyle birlikte değerlendirebilir. Araştırmalar ayrıca, endometriozis öyküsü olan gebelerin şu risklerle karşılaşabileceğini göstermektedir:
Rehber | Bağırsak Endometriozisi: Kadın Doğurganlığını Etkileyen Gizli Bir Hastalık
Rehber | Bağırsak Endometriozisi: Kadın Doğurganlığını Etkileyen Gizli Bir Durum
Endometriozis, rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyüdüğü kronik ve ağrılı bir durumdur. Bağırsağı etkilediğinde lezyonlar genellikle yüzeysel (bağırsak yüzeyinde) veya derin (bağırsak duvarına nüfuz eden) olarak sınıflandırılır. Bu durum hem sağlığı hem de doğurganlığı etkileyebilir.
Bağırsak endometriozisinin nedenleri
Doktorlar genellikle bağırsak duvarında küçük doku lezyonları tespit eder. Bunlar yavaş büyüyebilir ve genişleyip küçülebilir. Nedeni hâlâ araştırılmaktadır, ancak araştırmalar şu faktörlerle ilişkili olduğunu göstermektedir:
Genler ve kök hücreler: Genetik faktörler bağırsak endometriozisinde önemli bir rol oynayabilir.
İnflamasyon: Kronik inflamasyon durumu kötüleştirebilir.
Östrojen düzeyleri: Östrojen, bağırsak endometriozisinin oluşumunda ve ilerlemesinde önemli bir rol oynar.
Bağırsak endometriozisinin belirtileri
Belirtiler bağırsak duvarındaki lezyonların konumuna, boyutuna ve derinliğine göre değişir. Herkeste belirti görülmez, ancak yaygın belirtiler şunlardır:
Dışkılama güçlüğü veya ishal: Özellikle adet döneminde kabızlık veya ishalin kötüleşmesi.
Dışkılama sırasında ağrı: Dışkılama şiddetli ağrıya neden olabilir.
Adet döneminde rahatsızlık: Belirtiler adet öncesinde ve sırasında kötüleşebilir.
Cinsel ilişki sırasında ağrı: Birçok hasta cinsel ilişki sırasında rahatsızlık yaşar.
Kısırlık: Bağırsak endometriozisi doğurganlığı etkilediğinde sık görülen bir komplikasyondur.
Bağırsak tıkanıklığı (nadiren): Lezyonlar bağırsağı tıkayabilir.
Belirtiler **irritabl bağırsak sendromuna (IBS)** benzeyebilir, ancak bunlar farklı durumlardır. IBS'nin aksine, bağırsak endometriozisi belirtileri genellikle adet döneminde kötüleşir.
Bağırsak endometriozisinin tanısı
Endometriozis genellikle üreme çağında ortaya çıkar ve kadınların yaklaşık 10%-12% kadarını etkiler. Genellikle 30 yaş civarında tanı konur.
Doktor öncelikle belirtileri ve tıbbi geçmişi değerlendirir ve pelvik muayene yapar. Daha sonra lezyonların konumunu ve boyutunu belirlemek için aşağıdakiler de dâhil olmak üzere görüntüleme yapılması önerilebilir:
Transvajinal veya transrektal ultrason: Bir prob, organ görüntüleri oluşturmak için ses dalgaları gönderir. Endometriozisi doğrudan teşhis edemez, ancak hastalığın neden olduğu büyük lezyonları tespit edebilir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Manyetik alanlar ve radyo dalgaları, organların ve dokuların ayrıntılı görüntülerini oluşturur.
Laparoskopi: Cerrah karında küçük kesiler açar ve pelvik organları görüntülemek için laparoskop kullanır. Bu işlem genellikle lezyonları çıkarmak için kullanılır.
Baryumlu lavman: Bağırsak değişikliklerini veya kusurlarını belirlemek için sıvı baryum karışımı uygulandıktan sonra kalın bağırsağın röntgen görüntüleri alınır.
Bağırsak endometriozisinin tedavisi
Tedavi belirtilere ve tıbbi geçmişe göre kişiselleştirilir; yaş ve doğurganlık hedefleri de dikkate alınır. Yaygın seçenekler şunlardır:
Cerrahi: Amaç, organları ve genel sağlığı korurken hastalıklı dokunun mümkün olduğunca büyük bölümünü çıkarmaktır. İşlemler şunları içerir:
Etkilenen bağırsak segmentinin çıkarılması ve sağlıklı bölümlerin yeniden birleştirilmesi.
Etkilenen kısmın çıkarılması ve kalan açıklığın kapatılması.
Bağırsağın bir bölümünü çıkarmadan etkilenen alanın "tıraşlanması".
Hormon tedavisi: Hormon ilaçları östrojen düzeylerini kontrol eder; belirtileri hafifletebilir ve nüks riskini azaltabilir. Genellikle ağrı kesici ilaçlarla birlikte kullanılır.
Psikoterapi: Uzun süreli bir durum olan bağırsak endometriozisi, fiziksel sağlığın yanı sıra ruh sağlığını da etkileyebilir. Birçok kadın ilişkiler ve cinsellikle ilgili anksiyete ve depresyon yaşar; bu durum fiziksel ağrıyı artırabilir. Doktor destek amacıyla psikoterapi önerebilir.
Bazı kadınlarda östrojen düzeylerinin azalmasıyla menopoz veya gebelik sırasında belirtiler hafifleyebilir.
Bağırsak endometriozisinin seyri
Endometriozisin şu anda kesin bir tedavisi yoktur, ancak cerrahi ve hormon tedavisi belirtileri kontrol altına alabilir. Özellikle derin lezyonlarda, ilaç veya tedavi bırakıldığında belirtiler tekrarlayabilir.
Menopoza veya planlanan gebeliğe kadar uzun süreli tedavi sıklıkla gerekir. Endometriozis ameliyat sonrasında tekrarlayabileceği ve kısırlığa neden olabileceği için doktorlar gebelik planlarını cerrahiyle birlikte değerlendirebilir. Araştırmalar ayrıca, endometriozis öyküsü olan gebelerin şu risklerle karşılaşabileceğini göstermektedir:
Yüksek tansiyon
Sezaryen doğum
Erken doğum
Diğer gebelik komplikasyonları
Kaynak:
İnternetten derlenmiştir