Döllenmiş yumurta normalde rahim iç duvarına yerleşir. Dış gebelikte ise rahim dışında, fallop tüpünde, yumurtalıkta, karında veya vajinanın hemen üzerindeki rahim ağzının alt kısmında gelişir. Vakaların 90%'inden fazlasında yumurta fallop tüpüne yerleşir; buna tübal gebelik denir.
Dış gebelik ne kadar yaygındır?
Oranı kesin olarak belirlemek zordur, ancak bir çalışma Amerika Birleşik Devletleri'nde her 50 gebelikten yaklaşık 1'inin dış gebelik olduğunu öne sürmektedir. Döllenmiş yumurta büyüdükçe tüp yırtılabilir ve yaşamı tehdit eden kanamaya neden olabilir. Bu durum acil tıbbi müdahale gerektirir ve tedavi edilmezse ölümcül olabilir. Dış gebelik, gebeliğin ilk üç ayında gebeliğe bağlı ölümlerin önde gelen nedenlerinden biridir.
Bebek dış gebelikte hayatta kalabilir mi?
Hayır. Dış gebelik yaşayabilir değildir: Döllenmiş yumurta hayatta kalamaz ve vücudun içinde veya dışında yaşayabilecek bir bebeğe dönüşemez. Yumurta rahim dışında ihtiyaç duyduğu kan dolaşımını ve desteği alamadığı için gebelik devam edemez.
Dış gebelik ve düşük
Düşük, 20 haftadan önce gebeliğin beklenmedik şekilde kaybedilmesidir. Dış gebelik gebelik kaybıyla sonuçlansa da düşüklerin fazladan veya eksik kromozomlar gibi başka nedenleri de olabilir.
Dış gebelik belirtileri
Başlangıçta hiçbir belirti görülmeyebilir. Erken belirtiler; adet gecikmesi, karında rahatsızlık ve memelerde hassasiyet dahil olmak üzere normal gebelik belirtilerine benzeyebilir.
Kadınların yalnızca yaklaşık yarısında üç ana belirtinin tümü görülür: adet gecikmesi, vajinal kanama ve karın ağrısı.
Erken belirtiler şunlardır:
Mide bulantısı ve kusma
Şiddetli karın krampları
Vücudun bir tarafında ağrı
Baş dönmesi veya güçsüzlük
Omuzda, boyunda veya rektumda ağrı
Yırtılmış dış gebelik belirtileri
Dış gebelik fallop tüpünün yırtılmasına neden olabilir. Acil belirtiler, yoğun kanama olsun veya olmasın şiddetli ağrıyı içerir. Baş dönmesi, bayılma veya omuz ağrısıyla birlikte yoğun vajinal kanamanız ya da özellikle tek tarafta şiddetli karın ağrınız varsa hemen bir doktora başvurun.
Acil yardım hizmetlerini aramanız veya hemen tedavi için en yakın hastaneye gitmeniz gerekebilir.
Belirtiler ne zaman başlar?
Belirtiler genellikle gebeliğin erken döneminde, 4 ile 12. haftalar arasında gelişir.
Dış gebeliğin yerleşim bölgeleri
Çoğu fallop tüpünde meydana gelse de döllenmiş yumurta rahim dışında başka bir yere de yerleşebilir.
Diğer türler şunlardır:
Yumurtalık dış gebeliği (OEP)
Bu durum, döllenmiş yumurtanın yumurtalığın dış yüzeyine yerleşmesiyle oluşur. OEP, adet döngüsü sırasında yumurtanın salınmasıyla ilgili bir sorunla bağlantılı olabilir. Yumurta henüz yumurtalık folikülünün içindeyken döllenebilir veya OEP, yumurta fallop tüpünden yumurtalığa doğru ilerlerken meydana gelebilir.
Karın içi dış gebelik
Nadiren gebelik, karın duvarı ile omurga arasındaki karın boşluğunda gelişir. Karındaki sıvı hareketi yumurtayı rahmin arkasına taşıyabilir ve burada sperm yumurtayı dölleyebilir; ya da embriyo üreme kanalından karına lenf kanalları yoluyla geçebilir.
Rahim ağzı dış gebeliği
Bu durum, muhtemelen rahim boşluğu içindeki hasar nedeniyle yumurtanın rahim ağzı kanalına yerleşmesiyle oluşur.
Sezaryen skarı dış gebeliği (CSEP)
CSEP, döllenmiş yumurtanın sezaryen doğumundan kalan skar dokusuna tutunmasıyla oluşur. Skar dokusu rahim iç duvarından daha hassas olduğundan yırtılabilir ve yoğun kanamaya neden olabilir.
Vajinal kanama ve alt karın ağrısı dahil olmak üzere bu dış gebeliklerin belirtileri tübal gebelik belirtilerine benzer.
Dış gebeliğin nedenleri
Nedeni hiçbir zaman öğrenilemeyebilir. Olası nedenlerden biri, döllenmiş yumurtanın rahme ulaşmasını engelleyen hasarlı bir fallop tüpüdür.
Dış gebelik için risk faktörleri
Şu durumlarda risk daha yüksektir:
Sigara içmek
35 yaşından büyük olmak
Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyona sahip olmak
Pelvik cerrahiden kaynaklanan skar dokusuna sahip olmak
Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak
Tüp ligasyonu veya tüp ligasyonu geri alma işlemi geçirmiş olmak
İn vitro fertilizasyon (IVF) gibi doğurganlık tedavileri görmüş olmak
Bu faktörler dış gebelik olasılığını artırır.
Rahim içi araç (IUD) kullanırken hamile kalırsanız da dış gebelik meydana gelebilir.
Dış gebelik ve endometriozis
Endometriozis, rahim iç duvarına benzer dokunun rahim dışında, çoğunlukla yumurtalıklarda, fallop tüplerinde ve pelvis iç yüzeyinde büyüdüğü ağrılı bir durumdur. Bu durumun neden olduğu skar dokusu, döllenmiş yumurtanın rahme ulaşmasını engelleyerek dış gebeliğe yol açabilir.
Komplikasyonlar
Dış gebelikte döllenmiş yumurta, rahim dışında birkaç hafta büyüyebilen bir yapı içinde bulunur; ancak bu yapı genellikle 6 ile 16. haftalar arasında yırtılır. Yırtılma şiddetli kanamaya neden olabilir. Kanama durdurulmazsa aşırı kan kaybı vücudun işlevlerini durdurmasına (hemorajik şok) yol açabilir ve ölüm riskini artırabilir. Yırtılmadan önce uygulanan tedavi nadiren ölümcüldür.
Yırtılma, etkilenen fallop tüpüne zarar verebilir ve tüpün cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir. İki fallop tüpü bulunduğundan, diğeri sağlıklıysa gebelik yine de mümkün olabilir. Diğer tüp hasarlıysa veya yoksa doğurganlık sorunları ortaya çıkabilir. Bu durumda IVF gibi hamile kalmanın diğer yollarını bir doktorla görüşün.
Tanı
Doktor; gebelik testi ve pelvik muayene gibi testler yapabilir, ayrıca rahmi ve fallop tüplerini incelemek için ultrason kullanabilir.
Ultrason, rahim içindeki görüntüleri oluşturmak için ses dalgalarını kullanan, noninvaziv bir testtir. Sonografi uzmanı incelemeyi vajina veya karın yoluyla yapabilir. Klinik uzmanı gebelik kesesini, yerini ve fetal kalp atışını kontrol eder. Test ağrısızdır ve genellikle 15 ile 20 dakika sürer.
Karın üzerinden bir prob hareket ettirilerek yapılan abdominal ultrason, gebeliği doğrulayabilir veya iç kanama olup olmadığını kontrol edebilir.
Tedavi
Döllenmiş yumurta rahim dışında hayatta kalamayacağından, ciddi sağlık sorunlarını önlemek için çıkarılmalıdır. Tedavide ilaç veya cerrahi kullanılır.
Metotreksat tedavisi
Fallop tüpü yırtılmamışsa ve gebelik ilerlememişse, doktor metotreksat (Trexall) enjeksiyonu yapabilir. Tek doz yeterli olabilir. Bu ilaç döllenmiş yumurtanın büyümesini durdurur ve vücut, fallop tüpü çıkarılmadan dokuyu yaklaşık 4-6 hafta içinde emer.
Metotreksat uygulanmadan önce, gebelik sırasında üretilen bir hormon olan hCG'yi (insan koryonik gonadotropini) ölçmek için kan testleri gerekir. Emzirme döneminde veya bazı sağlık sorunları varsa metotreksat kullanılamaz.
Enjeksiyondan sonra takip ziyaretlerinde hCG düzeyleri kontrol edilir. İlk dozdan sonra düşmezlerse ikinci bir doz gerekebilir. Kandaki hCG artık saptanmayana kadar takibe devam edilir.
Metotreksat tedavisi, rahim içine yerleşmiş ve canlılığını sürdüren bir gebelikte kullanılabilen ilaçla kürtajdan farklıdır. İlaçla kürtajda reçeteyle verilen iki ilaç kullanılır: mifepriston ve misoprostol.
Dış gebelik yırtılmadan önce metotreksat kullanılması tıbben gereklidir ve ölüm ya da diğer ciddi komplikasyon riskini azaltır.
Cerrahi tedavi
Diğer durumlarda ameliyat gerekir. En sık laparoskopik cerrahi uygulanır. Doktor, alt karında çok küçük kesiler açar ve dış gebeliği çıkarmak için laparoskop adı verilen ince, esnek bir tüp yerleştirir. Hasarlı fallop tüpünün de çıkarılması gerekebilir. Şiddetli kanama veya tüpün yırtıldığından şüphelenilmesi, laparotomi adı verilen ve daha büyük bir kesiyle yapılan acil ameliyatı gerektirebilir.
Olası cerrahi yan etkiler şunlardır:
Ağrı
Kanama
Enfeksiyon
Metotreksat veya ameliyattan sonra yorgunluk ve karın rahatsızlığı birkaç hafta sürebilir; gebelik benzeri belirtiler de geçici olarak devam edebilir. Adet döngülerinin normale dönmesi birkaç ay sürebilir.
Dış gebelikten sonra
Gelecekte rahim içi gebelik oluşması, özellikle bir fallop tüpünün çıkarılmasından sonra daha zor olabilir. Bir doğurganlık uzmanıyla görüşmeyi düşünün.
Yeniden denemeden önce ne kadar beklemeniz gerektiğini doktorunuza sorun. Bazı uzmanlar, vücudun iyileşmesine izin vermek için en az 3 ay beklenmesini önerir.
Daha önce dış gebelik geçirilmiş olması, yeniden dış gebelik riskini artırır. Tekrar hamile olduğunuzu düşünüyorsanız vücudunuzdaki değişiklikleri takip edin ve doğrulama ile uygun bakım için bir doktora başvurun.
Dış gebelik ruh sağlığını da etkileyebilir. Lisanslı bir danışman veya terapist gibi bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.
Riski azaltma yolları
Dış gebelik önlenemez, ancak bazı yaşam tarzı seçimleri riski azaltabilir.
Şunları yapabilirsiniz:
Pelvik inflamatuar hastalık ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riskini azaltmak için cinsel ilişki sırasında prezervatif kullanın.
Vajinal duş yapmaktan kaçının. Çalışmalar, vajinal duşun dış gebelik riskini artırabileceğini göstermektedir.
Bilgiler | Dış gebelik: Nedenleri, riskleri ve önlenmesi
Döllenmiş yumurta normalde rahim iç duvarına yerleşir. Dış gebelikte ise rahim dışında, fallop tüpünde, yumurtalıkta, karında veya vajinanın hemen üzerindeki rahim ağzının alt kısmında gelişir. Vakaların 90%'inden fazlasında yumurta fallop tüpüne yerleşir; buna tübal gebelik denir.
Dış gebelik ne kadar yaygındır?
Oranı kesin olarak belirlemek zordur, ancak bir çalışma Amerika Birleşik Devletleri'nde her 50 gebelikten yaklaşık 1'inin dış gebelik olduğunu öne sürmektedir. Döllenmiş yumurta büyüdükçe tüp yırtılabilir ve yaşamı tehdit eden kanamaya neden olabilir. Bu durum acil tıbbi müdahale gerektirir ve tedavi edilmezse ölümcül olabilir. Dış gebelik, gebeliğin ilk üç ayında gebeliğe bağlı ölümlerin önde gelen nedenlerinden biridir.
Bebek dış gebelikte hayatta kalabilir mi?
Hayır. Dış gebelik yaşayabilir değildir: Döllenmiş yumurta hayatta kalamaz ve vücudun içinde veya dışında yaşayabilecek bir bebeğe dönüşemez. Yumurta rahim dışında ihtiyaç duyduğu kan dolaşımını ve desteği alamadığı için gebelik devam edemez.
Dış gebelik ve düşük
Düşük, 20 haftadan önce gebeliğin beklenmedik şekilde kaybedilmesidir. Dış gebelik gebelik kaybıyla sonuçlansa da düşüklerin fazladan veya eksik kromozomlar gibi başka nedenleri de olabilir.
Dış gebelik belirtileri
Başlangıçta hiçbir belirti görülmeyebilir. Erken belirtiler; adet gecikmesi, karında rahatsızlık ve memelerde hassasiyet dahil olmak üzere normal gebelik belirtilerine benzeyebilir.
Kadınların yalnızca yaklaşık yarısında üç ana belirtinin tümü görülür: adet gecikmesi, vajinal kanama ve karın ağrısı.
Erken belirtiler şunlardır:
Mide bulantısı ve kusma
Şiddetli karın krampları
Vücudun bir tarafında ağrı
Baş dönmesi veya güçsüzlük
Omuzda, boyunda veya rektumda ağrı
Yırtılmış dış gebelik belirtileri
Dış gebelik fallop tüpünün yırtılmasına neden olabilir. Acil belirtiler, yoğun kanama olsun veya olmasın şiddetli ağrıyı içerir. Baş dönmesi, bayılma veya omuz ağrısıyla birlikte yoğun vajinal kanamanız ya da özellikle tek tarafta şiddetli karın ağrınız varsa hemen bir doktora başvurun.
Acil yardım hizmetlerini aramanız veya hemen tedavi için en yakın hastaneye gitmeniz gerekebilir.
Belirtiler ne zaman başlar?
Belirtiler genellikle gebeliğin erken döneminde, 4 ile 12. haftalar arasında gelişir.
Dış gebeliğin yerleşim bölgeleri
Çoğu fallop tüpünde meydana gelse de döllenmiş yumurta rahim dışında başka bir yere de yerleşebilir.
Diğer türler şunlardır:
Yumurtalık dış gebeliği (OEP)
Bu durum, döllenmiş yumurtanın yumurtalığın dış yüzeyine yerleşmesiyle oluşur. OEP, adet döngüsü sırasında yumurtanın salınmasıyla ilgili bir sorunla bağlantılı olabilir. Yumurta henüz yumurtalık folikülünün içindeyken döllenebilir veya OEP, yumurta fallop tüpünden yumurtalığa doğru ilerlerken meydana gelebilir.
Karın içi dış gebelik
Nadiren gebelik, karın duvarı ile omurga arasındaki karın boşluğunda gelişir. Karındaki sıvı hareketi yumurtayı rahmin arkasına taşıyabilir ve burada sperm yumurtayı dölleyebilir; ya da embriyo üreme kanalından karına lenf kanalları yoluyla geçebilir.
Rahim ağzı dış gebeliği
Bu durum, muhtemelen rahim boşluğu içindeki hasar nedeniyle yumurtanın rahim ağzı kanalına yerleşmesiyle oluşur.
Sezaryen skarı dış gebeliği (CSEP)
CSEP, döllenmiş yumurtanın sezaryen doğumundan kalan skar dokusuna tutunmasıyla oluşur. Skar dokusu rahim iç duvarından daha hassas olduğundan yırtılabilir ve yoğun kanamaya neden olabilir.
Vajinal kanama ve alt karın ağrısı dahil olmak üzere bu dış gebeliklerin belirtileri tübal gebelik belirtilerine benzer.
Dış gebeliğin nedenleri
Nedeni hiçbir zaman öğrenilemeyebilir. Olası nedenlerden biri, döllenmiş yumurtanın rahme ulaşmasını engelleyen hasarlı bir fallop tüpüdür.
Dış gebelik için risk faktörleri
Şu durumlarda risk daha yüksektir:
Sigara içmek
35 yaşından büyük olmak
Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyona sahip olmak
Pelvik cerrahiden kaynaklanan skar dokusuna sahip olmak
Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak
Tüp ligasyonu veya tüp ligasyonu geri alma işlemi geçirmiş olmak
İn vitro fertilizasyon (IVF) gibi doğurganlık tedavileri görmüş olmak
Bu faktörler dış gebelik olasılığını artırır.
Rahim içi araç (IUD) kullanırken hamile kalırsanız da dış gebelik meydana gelebilir.
Dış gebelik ve endometriozis
Endometriozis, rahim iç duvarına benzer dokunun rahim dışında, çoğunlukla yumurtalıklarda, fallop tüplerinde ve pelvis iç yüzeyinde büyüdüğü ağrılı bir durumdur. Bu durumun neden olduğu skar dokusu, döllenmiş yumurtanın rahme ulaşmasını engelleyerek dış gebeliğe yol açabilir.
Komplikasyonlar
Dış gebelikte döllenmiş yumurta, rahim dışında birkaç hafta büyüyebilen bir yapı içinde bulunur; ancak bu yapı genellikle 6 ile 16. haftalar arasında yırtılır. Yırtılma şiddetli kanamaya neden olabilir. Kanama durdurulmazsa aşırı kan kaybı vücudun işlevlerini durdurmasına (hemorajik şok) yol açabilir ve ölüm riskini artırabilir. Yırtılmadan önce uygulanan tedavi nadiren ölümcüldür.
Yırtılma, etkilenen fallop tüpüne zarar verebilir ve tüpün cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir. İki fallop tüpü bulunduğundan, diğeri sağlıklıysa gebelik yine de mümkün olabilir. Diğer tüp hasarlıysa veya yoksa doğurganlık sorunları ortaya çıkabilir. Bu durumda IVF gibi hamile kalmanın diğer yollarını bir doktorla görüşün.
Tanı
Doktor; gebelik testi ve pelvik muayene gibi testler yapabilir, ayrıca rahmi ve fallop tüplerini incelemek için ultrason kullanabilir.
Ultrason, rahim içindeki görüntüleri oluşturmak için ses dalgalarını kullanan, noninvaziv bir testtir. Sonografi uzmanı incelemeyi vajina veya karın yoluyla yapabilir. Klinik uzmanı gebelik kesesini, yerini ve fetal kalp atışını kontrol eder. Test ağrısızdır ve genellikle 15 ile 20 dakika sürer.
Karın üzerinden bir prob hareket ettirilerek yapılan abdominal ultrason, gebeliği doğrulayabilir veya iç kanama olup olmadığını kontrol edebilir.
Tedavi
Döllenmiş yumurta rahim dışında hayatta kalamayacağından, ciddi sağlık sorunlarını önlemek için çıkarılmalıdır. Tedavide ilaç veya cerrahi kullanılır.
Metotreksat tedavisi
Fallop tüpü yırtılmamışsa ve gebelik ilerlememişse, doktor metotreksat (Trexall) enjeksiyonu yapabilir. Tek doz yeterli olabilir. Bu ilaç döllenmiş yumurtanın büyümesini durdurur ve vücut, fallop tüpü çıkarılmadan dokuyu yaklaşık 4-6 hafta içinde emer.
Metotreksat uygulanmadan önce, gebelik sırasında üretilen bir hormon olan hCG'yi (insan koryonik gonadotropini) ölçmek için kan testleri gerekir. Emzirme döneminde veya bazı sağlık sorunları varsa metotreksat kullanılamaz.
Enjeksiyondan sonra takip ziyaretlerinde hCG düzeyleri kontrol edilir. İlk dozdan sonra düşmezlerse ikinci bir doz gerekebilir. Kandaki hCG artık saptanmayana kadar takibe devam edilir.
Metotreksat tedavisi, rahim içine yerleşmiş ve canlılığını sürdüren bir gebelikte kullanılabilen ilaçla kürtajdan farklıdır. İlaçla kürtajda reçeteyle verilen iki ilaç kullanılır: mifepriston ve misoprostol.
Dış gebelik yırtılmadan önce metotreksat kullanılması tıbben gereklidir ve ölüm ya da diğer ciddi komplikasyon riskini azaltır.
Cerrahi tedavi
Diğer durumlarda ameliyat gerekir. En sık laparoskopik cerrahi uygulanır. Doktor, alt karında çok küçük kesiler açar ve dış gebeliği çıkarmak için laparoskop adı verilen ince, esnek bir tüp yerleştirir. Hasarlı fallop tüpünün de çıkarılması gerekebilir. Şiddetli kanama veya tüpün yırtıldığından şüphelenilmesi, laparotomi adı verilen ve daha büyük bir kesiyle yapılan acil ameliyatı gerektirebilir.
Olası cerrahi yan etkiler şunlardır:
Ağrı
Kanama
Enfeksiyon
Metotreksat veya ameliyattan sonra yorgunluk ve karın rahatsızlığı birkaç hafta sürebilir; gebelik benzeri belirtiler de geçici olarak devam edebilir. Adet döngülerinin normale dönmesi birkaç ay sürebilir.
Dış gebelikten sonra
Gelecekte rahim içi gebelik oluşması, özellikle bir fallop tüpünün çıkarılmasından sonra daha zor olabilir. Bir doğurganlık uzmanıyla görüşmeyi düşünün.
Yeniden denemeden önce ne kadar beklemeniz gerektiğini doktorunuza sorun. Bazı uzmanlar, vücudun iyileşmesine izin vermek için en az 3 ay beklenmesini önerir.
Daha önce dış gebelik geçirilmiş olması, yeniden dış gebelik riskini artırır. Tekrar hamile olduğunuzu düşünüyorsanız vücudunuzdaki değişiklikleri takip edin ve doğrulama ile uygun bakım için bir doktora başvurun.
Dış gebelik ruh sağlığını da etkileyebilir. Lisanslı bir danışman veya terapist gibi bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.
Riski azaltma yolları
Dış gebelik önlenemez, ancak bazı yaşam tarzı seçimleri riski azaltabilir.
Şunları yapabilirsiniz:
Pelvik inflamatuar hastalık ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riskini azaltmak için cinsel ilişki sırasında prezervatif kullanın.
Vajinal duş yapmaktan kaçının. Çalışmalar, vajinal duşun dış gebelik riskini artırabileceğini göstermektedir.